Merkezi Sistem Arızaları ve Çözüm Yolları

 
Problem 1: Basınç kontrollü bir sistem yaz ayları boyunca oldukça iyi çalışıyor. Daha soğuk havaların başlamasıyla cihaz yüke uygun soğutma yapamıyor. Neden? Bu durumu düzeltmek için basınç kontrol elemanının yeniden ayarı doğru bir adım mıdır?

Çözüm 1: Bir hava soğutmalı sistemin dış ünitesinin etrafındaki hava sıcaklığının düşmesi, kondenser çıkış basıncını da azaltır. Bu düşüş kompresör kapasitesinde artmaya neden olur. Kapasitedeki artış, kompresör-evaporatör arasındaki dengeyi değiştirir. Diğer bir deyişle sıcaklık farkı büyür. Bu büyüme, emiş basıncının normal çalışma basıncının altına düşmesine sebep olur. Böylece kompresör, bu durumda çalışması mümkünken alçak basınç otomatiği tarafından devreden çıkarılır. Bu durumda basınç kontrol elemanını daha büyük sıcaklık farkında çalışacak şekilde yeniden ayar ediniz veya öyle bir ortam oluşturun ki, kondenser çıkış basıncı (head pressure) tüm yıl boyunca aynı kalsın.
Daha geniş bilgi için : Uygulamalı Soğutma Tekniği, Kondenser Yoğuşum Basıncının Muhafazası.

 Problem 2: Emiş ve sıvı hatları düz bir çatı üzerinden geçen bir derin dondurucu havalar ısınıncaya kadar oldukça iyi çalışıyor. Sıcak havalarla birlikte soğutması yetersizleşiyor. Servis elemanı durumu araştırıyor, emiş ve sıvı hatlarının her ikisinin de çok iyi şekilde izole edilmesini öneriyor. Bu yapıldığında derin dondurucu sıcaklığı -12 ⁰C'ye kadar düşüyor. Neden? Sıvı ve emiş hatlarının sıcaklığındaki artış, sistemin çalışma etkinliğini (operating efficiency) ne yönde etkiler?

Çözüm 2 : Emiş gazının sıcaklığındaki artış hacmini arttırır. Hacmin artması, kompresör tarafından dakikada sirküle ettirilecek kg cinsinden soğutucu akışkan miktarını azaltır. Daha az akışkanın sirküle olması daha az soğutma demektir. Aynı zamanda genleşme valfine giren sıvının sıcaklığının artması,  gaz miktarını artırır. Bu ise sistemde dolaşan birim akışkanın soğutma etkisini düşürür. Emiş gazı ve sıvı sıcaklıklarını pratik olarak en düşük düzeyde tutmak için boru hatlarını izole etmek sistemin verimini arttıracaktır.

Çözüm 3: Bir kapileri, kondenserdeki sıvı akışkanı, evaparatördeki buharlaşma oranında en hızlı şekilde evaporatöre taşıyacak kapasitede olmalıdır. Eğer değilse, evaparatördeki akışkan seviyesi düşük kalmasına rağmen sıvı akışkan kondenserde yığılmaya başlayacaktır. Akışkan eklemek daha fazla sıvının kondenserde yığılmasına sebep olur. Bu durum kondenser çıkış basıncının, bir miktar daha akışkanın evaparatöre itilmesine yetecek düzeye çıkmasına neden olur. Her durumda, eklenen akışkan sistemin çalışmadığı dengelenme süresince kapileri üzerinden alçak basınç tarafına akacaktır. Bu fazla akışkan, sistemin tekrar çalışmaya başladığı birkaç dakika süresince fazla şarj (overcharge) belirtisi gösterecektir. Ta ki, tıkalı ya da düşük kapasitede seçilmiş kapileri, bu fazlalığın tekrar kondenserde yığılmasına sebep olana kadar. Bu durumda kapileri temizlenmeli veya değiştirilmelidir.

 

Çözüm 4: Kompresör durduğunda, eğer evaporatör çıkışındaki emiş basıncı (dolayısıyla o basınca denk sıcaklık) TEV kuyruğundaki sıcaklık kadar hızlı artarsa TEV daima sıkıca kapanır. Bununla beraber, kuyruk sıcaklığı daha hızlı artarsa, emiş basıncı+yay basıncı ikilisini yenerek valfin açmasına neden olur. Bununla beraber emiş basıncı durma periyodunda yükselmez ve kuyruk sıcaklığında artış kaydedilirse valf yine açar.
Soğuk suyla dolu depo, emiş basıncının suyun sıcaklığından daha fazla yükselmesini önler. O halde valf, sistem durduşunda açacaktır ve kondenserden sistemin alçak basınç tarafına sıvı geçecektir. Durma periyodu süresince valfin kapatmadığı sistemlerde solenoid valf kullanılabilir.

Çözüm 5:Alçak basınç kontrolünün yaklaşık 35 PSIG' de kestiği bir pump down sistemi, eğer kondenser çıkış basıncı yaz döneminde 235 PSIG' yi geçen bir artış kaydederse solenoid valf üzerinde 200 PSIG' yi aşan bir basınç farkı oluşacaktır. Solenoid bobinini, manyetik alan içindeki valf armatürünü kaldırmaktan alıkoyan herhangi bir etken bobinin yanmasına yol açabilir. Aynı sonuç valfin yapışık kalması veya düşük voltaj nedeniyle de meydana gelebilir. Solenoid valfin, karşılaşabileceği herhangi bir basınç düşümüne karşı armatürü kaldırabilecek kapasitede olmasına dikkat edin.

Çözüm 6: Kompresör pratik olarak mümkün olabildiğince yüksüzleştirilmelidir. Emiş hattında aşırı basınç düğmesini önlemek için bir sıcak gaz by pass valfi yeterli miktarda basma gazını emişe iletmelidir.

 Problem 7: Bir servis elemanı TEV'de yalnızca üç temel problem kaynağı olduğunu söylüyor: Kuyruk, valf iğnesi ve yatağı ile kızgınlık (superheat) ayar yayı. Bu doğru mudur?

Çözüm 7 : Eğer valfi mekanik anlamda ele alacak olursak söylenen doğrudur. Başka bir deyişle, eğer valf uygun boyutlandırılmışsa, uygun besleniyorsa ve belirlenmiş nominal emiş basıncında çalışıyorsa; valfin sebep olduğu problem, bahsedilen üç faktörden biriyle ilgili olabilir. Çünkü bu üç eleman TEV' nin temel parçalarıdır.

Çözüm 8: Orta sıcaklık değerlerinde çalışan valflerde sonuç verebilmesine karşın doğru bir yöntem değildir. Akılda tutulması gereken şey, iklimlendirme sistemlerinde kullanılan TEV' nin kızgınlık ayarı, düşük sıcaklık uygulamalarında kullanılan valflerin ayarından oldukça farklıdır.
Bir örnek vermek gerekirse;
İklimlendirme sistemlerinde kullanılan sıvı kuyruk şarjlı bir R22 TEV' yi ele alalım. Bu valf 6 ⁰C kızgınlığa ayar edilmiş ve 5 ⁰C emiş sıcaklığında çalışıyor. Eğer emiş basıncı 5 ⁰C(70 PSIG) ve kuyruk sıcaklığı
11 ⁰C(87 PSIG) ise, kızgınlık ayarı için kullanılan yay dengeyi sağlamak amacıyla diyaframa 17 PSIG basınç uygulamalıdır. Ancak eğer aynı valf -29 ⁰C(10 PSIG) emiş ve -23 ⁰C(17 PSIG) kuyruk sıcaklığı değerlerinde çalışıyorsa (6 ⁰C kızgınlık için), bu durumda dengeyi sağlamak için yalnızca 7 PSIG'lik bir yay kuvveti gerekecekti. Bizim durumumuzda, eğer bir genleşme valfi 44 PSIG (-6 ⁰C)' lik bir emiş basıncı ve 57.5 PSIG ( 0 ⁰C)' lik kuyruk basıncı elde etmek için ayar edilmişse, kuyruk basıncının 13.5 PSIG olması gerekirdi. Bu durum, bir klima cihazına aşırı akışkan gelmesine, ancak bir derin dondurucu kabin için ise tersine bir durum yaratacaktı. 
Bu nedenle yöntem, koşulsuz her valf için kullanılmak üzere güvenli değildir.

Çözüm 9 : Atelyede bir test cihazı geliştirilebilir. Bu cihazda valfi beslemek amacıyla basınçlı hava ve kuyruk sıcaklığını regüle etmek için soğutulmuş bir kap kullanılabilir. Hava basıncı 125 PSIG civarında olmalıdır. Soğuk kap sıcaklığı bie AEV vasıtasıyla düzenlenmelidir. Basınçlı hava, test edilecek valfin girişine bağlanmalıdır. Valf girişine bir manometre takılmalı ve aynı zamanda dıştan dengeleme bağlantısı da buraya yapılmalıdır. Böylece kızgınlık değeri, kuyruk sıcaklığına bağlı olarak arzu edilen çıkış basıncını elde etmek üzere ayarlanabilir. (Örneğin, R22 genleşme valfi, kuyruk sıcaklığı -23 ⁰C, çıkış basıncı 9.5 PSIG, kızgınlık 5 ⁰C). Ancak kaçak yapan bir valfde bu test sonucu yanlış ayara sebep olabilir. Bunu önlemek için yüksek basınçlı hava ilk olarak valfin çıkışına bağlanabilir. Eğer iğne yatağı iyi durumdaysa, kuyruk basıncına eşit bir basınç uygulandığında valf sıkıca kapayacaktır. Valf girişinden fazla miktarda hava çıkışı kaçak göstergesidir.(Bu test, ortam sıcaklığındaki bir kuyrukla yapılmalıdır).
TEV'nin basınç sınır karakteristiği de bu yolla test edilebilir. Ortam sıcaklığında bir kuyruk ve genleşme valfi çıkışını besleyen hava kaynağına bağlı bir basınç regülatörü kullanılarak hava basıncı kademeli olarak yükseltilir. Hava, valf içinde ters akacak ve basınç sınırına ulaşılınca aniden kapatacaktır.
Bu testler genelleştirilmiş işlemlerdir. Kesin test işlemleri, bazı valf üreticileri tarafından kendi özel değerleri kullanılarak belirlenmiştir. Bu testler mümkün olan her yerde de kullanılabilir.

Problem 10: Bir servis elemanı; TEV' nin, çoklu evaparatörlü sistemlerde tekli sistemlere nazaran farklı çalışacağını söylüyor. Doğru mudur?
Çözüm 10: Doğru. Tekli evaporatörlü sistemlerde tam ve sabit kızgınlık sağlanabilirken, çoklu bağlantılarda her valf beslenmek için sırasını beklemek zorundadır. Görülüyor ki, çoklu sistemlerde kuyruktaki kızgınlık değeri sabit kalmak yerine, valf, beslenme sırasını beklerken hayli yükselebilir.
Gerçekte kuyruk sıcaklığı, cihazın ortam sıcaklığına kadar yükselecektir. Kuyruk bu durumdayken TEV' ye akışkan ulaştığında, kuyruk istenen sıcaklığa (diyelim ki 6 ⁰C) düşecek ve tekrar yüselmeye başlayacaktır.
Çoklu sistemlerde kızgınlık, her valf beslenirken ayar edilmelidir ve bu ayar hepsi aynı kızgınlığa ulaşıncaya kadar sürmelidir.

 

 Çözüm 11 : Kondenser, resiver, sıvı hattı, filtre/kurutucu, gözetleme camı, distribütör, evaporatör, emiş hattı, valfler, solenoidler ve diğer bağlantı elemanlarında oluşan basınç düğümleri toplamını, normal çalışma esnasındaki en yüksek emiş basıncına ekleyin ve bu değeri sistemin normal çalışması esnasında karşılaşılabilecek en düşük kondenser çıkış basıncından çıkartın.

Çözüm 12: Hayır. Kondenser çıkış basıncının yükselmesi, her durumda genleşme valfinin kapasite ihtiyacını arttıracaktır. Bu nedenle daha büyük genleşme valfi, probleme çözüm yerine kendisine yeni problemler yaratacaktır.

Çözüm 13: TEV' de iki kuvvetimiz var. Valfi açmaya çalışan kuyruk basıncı ve kapamaya çalışan evaporatör basıncı artı kızgınlık ayar yayı basıncı. Eğer yay basıncı olmazsa valf açık kalacak ve kompresöre sıvı akışkan girme tehlikesi doğacaktır.

Çözüm 14: Sızıntı az ise, kızgınlık kademeli olarak artabilir veya evaporatöre kademeli olarak daha az akışkan gelir. Bu, ilk başlarda kızgınlık ayar yayı gevşetilerek ortadan kaldırılabilir. Bu önlem şüphesiz geçicidir. Yukarıda belirtilerin söz konusu olduğu bir durumda sistem tamamen kontrol edilmeli sebep bulunmalıdır.